Kanser Nedir?

Kanser hücresinin biyolojik özellikleri

Kanser hücreleri “planlı hücre ölümü” programı dışına çıkıp kontrolsüz şekilde çoğalmaya başlar.

Normal koşullarda organizmada, mutasyona uğrayan, hasar gören veya işlevi biten hücreler vücuttan uzaklaştırılır. Apoptoz denilen bu sistem bizi kanserden koruyan mekanizmaların sadece bir tanesidir.

2000 senesinde Hanahan ve Weinberg isimli araştırmacıların yayınladıkları bir makalede kanser hücresinin özellikleri şöyle sıralanmıştır;
  1. Büyüme hormonu sinyallerine artmış; büyüme karşıtı sinyallere karşı azalmış duyarlık sonucu kontrolsüz büyüme potansiyeli
  2. “Planlı hücre ölümü” sisteminin bozulması sonucu mutasyona uğramış veya genetik olarak hatalı hücrelerin hızla çoğalması.
  3. Normal süreç içinde yaşlanma yeteneğini yitiren hücrelerin sonsuz bölünme potansiyeline erişmesi.
  4. Yeni damarlanmalar yapabilme yeteneği, tümör hücrelerinin çoğalma ve kitlesel büyüme hızını çok arttırır.
  5. Komşu dokuları istila etme ve uzak bölgelere metastaz yapabilme yeteneği kanser hücrelerinin ayırt edici özelliğidir.

Kanser hücresinin ortaya çıkabilmesi için bir dizi mutasyona uğraması gerekir.

Normal şartlarda mutasyona uğramış hücreler vücuttan uzaklaştırılır. Bu sistemin bozulması sonucu art arda mutasyonlar ortaya çıkar. Bu mutasyonların sonucunda kanser hücresi meydana gelir.

Genetik hataları onaran sistem bozulup, mutasyon oranında artışa neden olmasa (genomik instabilite) yukarıdaki evrelerin vücudumuzda tamamlanması ve kanser gelişimi mümkün olmazdı. Kanseri anlamaya yönelik akademik çalışmalar, genetik hataları onaran sistemin ne tür etkenlerle fonksiyon dışı kaldığı üzerine yoğunlaşarak sürmekte.


Kanserli hücreler neden sürekli bölünürler?

Hücre kültüründe, normal hücreler komşu hücrelere yapışarak ilişkilerini devam ettirirler. Bu yapışma noktalarında elektronca yoğun bir plak oluşur ve hücrelerin dış uzantılarında yavaşlama ve durma görülür. Gereğinden fazla hücre çoğalmasını ve büyümeyi önleyen bu olaya kontak inhibisyon denir. Bu şekilde, hücre bölünmesi kontrol edilmiş olur.

Sağlıklı hücreler kültür ortamında kendilerine sağlanan şartlar ne kadar iyi olursa olsun kontak inhibisyon nedeniyle tek bir tabaka oluşturur daha fazla çoğalmazlar. Çünki, bölünme sınırlı sayıda olur. Buna karşılık, kanser hücreleri sürekli çoğalarak birkaç tabakalı düzensiz kitleler oluştururlar. Bu da, kanser hücrelerinde kontak inhibisyon kaybı olduğunu gösterir.

Özet olarak, sağlıklı vücut hücreleri bölünebilme yeteneğine sahiptirler. Fakat bu yetenekleri sınırlıdır; sonsuz bölünemezler. Her hücrenin hayatı boyunca belli bir bölünebilme sayısı vardır. Sağlıklı bir hücre gerektiği yerde ve gerektiği kadar bölüneceğini bilir.

Buna karşın kanser hücreleri, bu bilinci kaybeder, kontrolsüz bölünmeye başlar ve çoğalırlar. Kanser hücreleri birikerek tümöral kitleleri oluştururlar, tümörler normal dokuları sıkıştırabilirler, içine sızabilirler ya da tahrip edebilirler. Eğer kanser hücreleri oluştukları tümörden ayrılırsa, kan ya da lenf dolaşımı aracılığı ile vücudun diğer bölgelerine gidebilirler. Gittikleri yerlerde tümör kolonileri oluşturur ve büyümeye devam ederler. Kanserin bu şekilde vücudun diğer bölgelerine yayılması olayına metastaz adı verilir.

Kanserler oluşmaya başladıkları organ ve mikroskop altındaki görünüşlerine göre sınıflandırılırlar. Farklı tipteki kanserler, farklı hızlarda büyürler, farklı yayılma biçimleri gösterirler ve farklı tedavilere cevap verirler. Bu nedenle kanser hastalarının tedavisinde, var olan kanser türüne göre farklı tedaviler uygulanır.